15 Mayıs 2022 Pazar

Orhan Veli Şiirleri Üzerine Bir Tenkit

 



Ben serbest şiirden hoşlanmam. Orhan Veli, Türk şiirini katı kuralcılıktan kurtarmış. Canı sağ olsun. Kurtarmadığı hâl maalesef yeğdir.


Eskiden Türk şiirinde (ki “Türk” demek için de bin şahit ister) aruz vezni vardı. Müzikalitesi bu kadar yüksek, ziyadesiyle ahenkli olan bu vezin ise maalesef ve maatteessüf, Türk değil Arap diline uygundur! Onun için envaiçeşit ulama, sessiz harfleri tekrarlama (mesela “Endülüs’te Raks” şiirinde “bin kere” değil “bin kerre” yazılması) veya “feilün” ve “fâilün”ü değişe değişe kullanmak gibi dilde oyunlar yapmaktan gayri çare yoktur gibi.


Buna çare dilimize uygun olan hece ölçüsüne geçmekti. Varsayımımca Türk diline yakışan bir ölçüdür. Benim gibi aruz sevdalıları bile Koryürek’in şu dörtlüğündeki güzelliği görebilir:


“Şimdi mehtap ufukta ancak kanlı bir izdi.

Dalgalar kararmıştı... Bütün cihan sessizdi.

Öldürdüğü güzele ağlayan bu katilin

Elleri kanlı, fakat gözyaşları temizdi.”


Ne münasebetse şu insanın kalbine hitap eden ölçüyü de beğenemeyenler oldu ki şiiri “kuraldan kurtarmak” gibi bir karar verildi. Sebebini anlarım. Ama bunun kabulü benim için bin yıl geçse de kabil değildir. Şair dediğimiz; anlamsız, düzensiz düşüncelerini bile ince ve naif, ahenkli ve kafiyeli bir şekilde anlatabilecek kişi değil midir?


Şiir denilen, ince hisler ve latif sözlerle dolu olması gereken bu sanatın zamanla basitleştirilmesi, üstüne üstlük bu nev bir gerilemenin insanlarda istiğrap uyandırmaması asıl insanın havsalasının almayacağı bir şeydir!


Bu akımın öncüsü ise Orhan Veli. Aslında şahsına karşı özel bir husumetim yoktur. Evvela söylemediğim hata, şiirlerini de o kadar tatsız bulmam. Bir ve on arasından bu şiirlerin tatsızlığını numaralandırmam lazım gelse, yedi derim. Yani on üzerinden üç zevk. Toplumun %30’u bile Orhan Veli okumuyordur mesela. Çok şey kaybettiklerini de söylemek güç.


Buraya kadar serbest şiire kan güde güde yazdım. Ne yalan söyleyeceğim? Benim bile beğendiğim serbest şiirler vardır. “Göğe Bakma Durağı”nı sevmeyecek birinin olabilecek olması zaten başlı başına yalan gelir bana.


Tabii, serbest şiirlerin de bir artısı vardır canım. Şarkıları, aranjmanları yapılır. Aruz ve heceyle yazılan şiirlerden şarkı yapmak, şiirin kendi içindeki ahengi ve müziği öldürmek gibi bir şeydir (eğer ki ben Ahmet Haşim olsaydım, bunu “terennümü gece gökyüzünün yıldızlarını bile ürpertecek bir kuşu bir dirhem eti için öldürmek” gibi bir şeye benzetirdim). Serbest şiir zaten müzikaliteden yoksundur. Bu nev şiiri müziğe uydurmanın en iyi yolu da budur.


Uzun lafın kısası diyecek olursak, ben serbest şiirden pek hazzetmem. Başkası da böyle incelikten yoksun şiirde ne bulur, anlamam. Mizaçtaki kabalık, letafetteki eksiklik, olsa gerek. Arz ettim.



Hazan Lotis Gündoğdu

11 Mayıs 2022 Çarşamba

EX LİBRİS

 

Ex Libris Nedir? 

___

Bilge Sultan CAN

Genellikle kitap kapağının iç tarafında veya ilk sayfalardan birinin üstünde bulunan kitap etiketin veya sahiplik ifadesini tanımlamak için sıkça kullanılan Latince deyiştir.

Kitapseverlerin kitaplarının iç kapağına yapıştırdıkları üzerinde adlarının ve değişik konularda resimlerin yer aldığı küçük boyutlu grafik çalışmalar da denebilir. 

Ekslibris, kitap sahibini tanıtır, onu yüceltir ve kitabı ödünç alan kişiyi geri getirmesi konusunda uyarır. Bir mülkiyet işareti, sahiplenme göstergesidir. Kitabı hırsızlığa karşı korur. 


Ne Anlama Gelir? 

…. 'nın kütüphanesinden veya  ….' nın kitapları anlamına gelir. 

İlk Örneği

Exlibrisin ilk ve en eski örneğinin M.Ö. 1400 yıllarında açık mavi renk bir fayans üzerine yapıldığı, bunun da III. Amenofis'in kitaplığına ait olduğu ve bu levhaların papirüs rulolarını korumak için kullanılan ağaç sandıklara takıldığı tahmin edilmektedir.

Neden İhtiyaç Duyulmuş? 

Önceleri sadece kilisenin ve prenslerin ellerinde bulunan çok değerli el yazması kitaplar, matbaa sayesinde alt düzeydeki soylular ve eğitim görmüş burjuva sınıfı tarafından da elde edilmiştir. Böylece tek sayı olma durumunu kaybeden bu kitapların, hırsızlıktan ve kaybolmalardan korunması için özel bir mülkiyet işareti gerekliliği doğmuştur. 

Bu bağlamda ilk ekslibrisin 15. yüzyılda Güney Almanya'da kullanıldığı bilinmektedir. Bunlardan biri, 1450 yıllarında "Igler - kirpi” takma adıyla bilinen Alman papaz Johannes Knabenberg için yapılan ve çayırda bir çiçeği ısıran kirpinin resimlendiği 19 cm. boyutundaki Ekslibristir.


Bizim Ex Libris Çalışmalarımız:








 










17 Ocak 2022 Pazartesi

Başarmak Zor mudur?



Mantıklı düşündüğümüzde aslında başarmak hiç de zor değil. Peki, başarıya giden yolda karşılaşılan zorluklar nelerdir? Mesela bilmediğin bir işi yapmak, hiç ilgi duymadığın, hiç denemediğin bir işe başlamak zor gelmez mi? Boşuna dememişler, adam yanıla yanıla pehlivan yenile yenile... Yeterli bilgi birikimine, ilgiye ve yatkınlığa sahip olduktan sonra hiçbir yolun zor olacağını düşünmem. Varmam gereken yer, her neresi olursa olsun en kötü ihtimalle başkalarının daha önce ulaştığı bir yere varmak istiyorsam onlar başarmış ben neden başaramayayım, neyi eksik diyerek diyerek kendimi motive ederim. Eğer hiç ulaşılmayan bir yere varmak istiyorsam o işin ilki olma arzusu en büyük motivasyon kaynağım olur. Şartlar ne kadar zor gözükürse gözüksün ipi göğüsledikten sonra arkaya dönüp baktığında aslında kolaymış dersin. Zafer sarhoşluğu bütün zorlukları unutturmaz mı insana, evet belki başarana kadar zor olduğunu düşünürsün ama birisi sana başarmak zor oldu mu dediğinde hayır her şeyin üstesinden geldim, dersin.


 Konuya çözüm odaklı bakmak gerekirse çağımızın problemlerinden biri olan verimsiz çalışmanın önüne nasıl geçmeliyiz, önce buna kafa yormalıyız. Verimsiz çalışmanın başlıca nedenleri nasıl çalışılacağını bilmemek ve severek çalışmamak değil mi? Hayatta önemli bir yere sahip olan çalışma eylemi bazı niteliklerle daha verimli bir hale getirilmeli.



Tabii ki bu noktada verimli çalışmanın yollarını saymadan olmaz.

1-Amaç belirleyerek çalışmak. Ne yapılacağını bilmek çalışma motivasyonunu arttıracak, bu da çalışan kişiyi sudan çıkmış balığa dönmekten koruyacaktır.

2-Planlayarak çalışmak. Bütün işi bir anda yapmaya çalışmak yerine bu işi kısa orta ve uzun dönem olarak planlayıp yapıldığında daha sağlam temelleri olan bir çalışma gerçekleştirilecektir.

3-Konsantre çalışmak. Bütün odağı yapılan işe vererek çalışmak hata yapma olanağını yüksek oranda düşürecektir.

4-Severek çalışmak.İlginin yapılan işte birikmesi insanın çalışma eylemiyle birlikte kedini geliştirmesine olanak sağlayacaktır.


Verimsiz çalışma probleminin ortadan kaldırılması için gerekli olanlar ilgi, bilgi ve yatkınlıktır. Kişi kendine uygun işler ve konular seçerse çalışma verimliliği muhakkak kendiliğinden artacak, verimli çalışma bunun hemen peşinden gelecektir. Ve önemli olan ırgat gibi körü körüne değil, bilinçli bir şekilde hefefe uygun çalışmaktır.

Eee Montaigne'nin dediği gibi, "Gideceği limanı bilmeyen gemiye hiçbir rüzgârdan hayır gelmez."


Yunus Emre Koçak

12 Ocak 2022 Çarşamba

ALTIN ORTA VE ÖDEV AHLAKI

                 

                   Aristoteles ve Kant aynı yüzyıllarda yaşamamışlardır. Fakat varsayılan bir hikayeye göre, Aristoteles ve Kant bir dere kenarında sohbet ederken bir çocuk dereye düşer ve çırpınmaya başlar bunu gören Kant görev ahlakı ile beklemeden ve düşünmeden suya atlar. Bu arada Aristoteles sakince düşünmektedir, bir süre sonra Kant çocukla birlikte boğulmaya başlar. Kenarda düşünen Aristoteles bir dal parçası bularak onlara uzatır ve karaya çıkmalarını sağlar. Bundan hareketle bir yanda ödev ahlakı bilinci ile hareket ederek düşünmeden çocuğu kurtarmak için suya atlayan Kant bir yanda da altın orta düşüncesinden hareketle doğru olanı bulup yapmaya çalışan Aristoteles vardır.

        Aristoteles’in altın ortasına göre kişi aklı ile uç noktalar arasında ortayı bulabilmelidir. Delice cesaret ile hiçbir şey düşünmeden suya atlamamalı veya korkarak  hamle yapmaktan kaçınmamalıdır. Bundan hareketle Kant’ın altın ortaya göre hareket etmemesi Aristoteles için yanlış olmakla birlikte kendisinin ve çocuğunun hayatını tehlikeye atmasına sebep olmuştur. 

 Kant’a göre ahlaki olan, eylemin sonuçlarıyla veya eylemi etkileyen nedenler açısından değil, niyetin nasıl tasarlandığı bakımından belirtilmektedir*. Ödev ahlakına göre düşünmek, tereddüt etmek, başka bir yol aramak ahlaki değildir. Yapılması gereken koşulsuz yardım etmektir. Kant için Aristoteles’in davranışı ahlaki değildir ve Aristoteles’in ortayı bulma sürecinde çocuğun hayatını kaybetme ihtimali vardır.


   Doğru olan Aristoteles’in altın ortasıdır. Herhangi bir karar anında iyi olanı yapmak için akıl süzgecinden geçirilerek orta nokta bulunmalıdır . Aksi takdirde yapılan eylem doğru sonuçlanmaz ve istenilenin tersine olumsuz sonuç verir, niyet ne kadar iyi olsa da sonuç olumsuz gerçekleşebilir, önemli olanın niyet olduğunu savunan Kant’a göre hareket edildiğinde istenilen sonuçlar gerçekleşmemesi ile birlikte daha kötü de sonuçlanabilir.

    Sonuç olarak niyet ne kadar iyi olsa da doğru ve iyi olan sonuca ulaşılması için akıl ile düşünülerek orta nokta bulunulmadan hareket edilmemelidir.

KAYNAKÇA

*Seyit COŞKUN/ Aristoteles ve Kant’ta Sorumluluk

Aristoteles/ Nikomakhos’a  Etik

Dinçer Kurtuluş /ARİSTOTELES VE KANT ETİĞİNDE ERDEM KAVRAMI 

Ahmet Sait Duran/ Kant’ın Ödev Ahlakı Üzerine

                                                                                        Işıl Ada BARAN


Orhan Veli Şiirleri Üzerine Bir Tenkit

  Ben serbest şiirden hoşlanmam. Orhan Veli, Türk şiirini katı kuralcılıktan kurtarmış. Canı sağ olsun. Kurtarmadığı hâl maalesef yeğdir. Es...